Znaczenie wielospecjalistycznej opieki audiologiczno-terapeutycznej oczami specjalistów
I Konferencji Audiologii, Protetyki i Terapii Pediatrycznej „Od ucha do ucha”
organizowanej przez
FONETIKA Centrum Protezowania i Rehabilitacji Słuchu

W dniu 15 listopada 2025 roku w Warszawie odbyła się I Konferencja Audiologii, Protetyki i Terapii Pediatrycznej „Od ucha do ucha”, której celem było stworzenie przestrzeni do interdyscyplinarnego dialogu pomiędzy lekarzami, protetykami słuchu i terapeutami oraz podsumowanie dziesięcioletniej praktyki FONETIKA Centrum Protezowania i Rehabilitacji Słuchu w zakresie holistycznej opieki nad dzieckiem z niedosłuchem i jego rodziną. Wydarzenie to, zorganizowane z okazji jubileuszu dziesięciolecia działalności placówki, stało się okazją do refleksji nad zmieniającymi się potrzebami środowiska profesjonalistów oraz kierunkami rozwoju współczesnej opieki audiologiczno-terapeutycznej.

Od momentu powstania w 2015 roku FONETIKA, początkowo funkcjonująca jako kilkugabinetowy punkt protetyczny, konsekwentnie rozwijała model pracy skoncentrowany na najmłodszych pacjentach. Zespół placówki stopniowo rozszerzał się o specjalistów z zakresu audiologii, foniatrii, audiofonologii, protetyki słuchu, surdologopedii, neurologopedii, surdopedagogiki, integracji sensorycznej oraz treningów słuchowych, co umożliwiło w konsekwencji wprowadzenie praktyki opartej na interdyscyplinarności. Z czasem działalność została uzupełniona o poradnię audiologiczną, obecnie obejmującą opieką setki dzieci z niedosłuchem oraz zaburzeniami przetwarzania słuchowego, co pozwoliło na wypracowanie spójnego, holistycznego modelu wsparcia rozwojowego.

Minione dziesięć lat pracy ujawniło zarówno skalę potrzeb, jak i znaczenie pediatrycznego ujęcia protetyki słuchu oraz terapii słuchowej. Wczesne okresy życia dziecka są kluczowe dla kształtowania funkcji słuchowych, językowych, komunikacyjnych, społecznych i emocjonalnych, co czyni najwyższej jakości opiekę interdyscyplinarną nie tylko pożądaną, ale wręcz konieczną. Konferencja „Od ucha do ucha” była potrzebą pokazania, w jaki sposób obszary medyczne, okołomedyczne, logopedyczne, psychologiczne, pedagogiczne oraz dietetyczne współtworzą złożony system pomocy dziecku z zaburzeniami słuchu.

Program wydarzenia obejmował dziesięć prelekcji, które ilustrowały wzajemne powiązania między tymi dziedzinami oraz prezentowały aktualne wyzwania, obserwowane przez specjalistów w codziennej praktyce klinicznej. Uczestnicy konferencji podkreślali, że tylko współpraca i komunikacja między różnymi specjalistami pozwalają na pełne wykorzystanie potencjału diagnostycznego i terapeutycznego, a tym samym na zapewnienie dziecku możliwie najlepszych warunków rozwoju.

Poniżej przedstawiamy wnioski ze wszystkich prelekcji wygłoszonych podczas konferencji.

Słuch zapisany w DNA – diagnostyka genetyczna w audiologii pediatrycznej
dr hab. n. med. Katarzyna Iwanicka-Pronicka

Większość wrodzonych niedosłuchów (ok. 70-80%) ma podłoże genetyczne, dlatego badania molekularne (NGS/WES) stanowią kluczowy element rutynowej diagnostyki dzieci z zaburzeniami słuchu. Umożliwiają one ustalenie etiologii, prognozy, ocenę ryzyka rodzinnego oraz właściwe planowanie terapii, obejmujące dobór aparatów, implantów i potencjalnych terapii genowych. Diagnostyka genetyczna pozwala także identyfikować choroby współistniejące, co ma znaczenie dla całościowego prowadzenia pacjenta. Podkreśla się, że skuteczny system przesiewu słuchu noworodków oraz wczesne, systematyczne monitorowanie stanowią fundament efektywnej interwencji i szybkiego wdrażania leczenia.

Niewidoczna bariera komunikacji – przewlekłe OME w oczach audiologa i foniatry
lek. Maja de Ines

Przewlekłe wysiękowe zapalenie ucha środkowego stanowi częstą i odwracalną przyczynę niedosłuchu przewodzeniowego u dzieci, wpływając na uwagę słuchową oraz rozumienie mowy w hałasie. Długotrwałe obniżenie jakości sygnału akustycznego uzasadnia konieczność systematycznej kontroli audiologicznej. Postępowanie terapeutyczne, w tym kwalifikacja do drenażu wentylacyjnego, powinno być zgodne z aktualnymi wytycznymi i uwzględniać szczególne grupy ryzyka, takie jak dzieci z wadami twarzoczaszki czy zespołem Downa. W wielu przypadkach istotnym elementem opieki pozostaje także zastosowanie aparatów słuchowych oraz regularne monitorowanie funkcji słuchowych.

Badania obiektywne i subiektywne słuchu – na jakie badania słuchu kierować dzieci z uwzględnieniem trudności rozwojowych
mgr Aleksandra Stojak

Diagnostyka słuchu u dzieci powinna być zawsze indywidualizowana, z uwzględnieniem wieku, możliwości współpracy oraz profilu rozwojowego, a jej rzetelność opiera się na zasadzie Check-Cross, czyli wzajemnym potwierdzaniu wyników różnymi metodami. Zarówno badania obiektywne (OAE, ABR, ASSR, CAEP), jak i subiektywne (VRA, CPA, testy mowy) pełnią komplementarne role, a ich właściwy dobór umożliwia wiarygodną ocenę funkcjonowania słuchowego oraz zapewnienie dziecku pełnego dostępu do języka – fundamentalnego warunku rozwoju komunikacji i kompetencji poznawczych. Podkreśla się konieczność interdyscyplinarnej ścieżki diagnostycznej oraz systematycznego monitorowania, szczególnie w grupach pacjentów o podwyższonym ryzyku zaburzeń słuchu.

Kiedy słuch wymaga naukowego oka – wybór i interpretacja badań elektrofizjologicznych ABR i ASSR
dr n. med. i n. o zdr. Bartosz Polski

Badania ABR i ASSR stanowią wzajemnie uzupełniające się narzędzia diagnostyczne, których skuteczność zależy od właściwego doboru i kompetentnej interpretacji przez doświadczonego klinicystę. Zastosowanie zasady Cross-Check pozostaje kluczowym elementem procesu diagnostycznego, chroniąc przed błędnymi decyzjami wynikającymi z pojedynczych, niewiarygodnych lub niewłaściwie zinterpretowanych badań. Podkreśla się konieczność odrzucania tzw. „antybadań” oraz nieuprawnionych uproszczeń, w tym opinii pochodzących z mediów społecznościowych i narzędzi sztucznej inteligencji pozbawionych walidacji klinicznej. Przedstawione studia przypadków jednoznacznie potwierdzają, że diagnostyka audiologiczna wymaga indywidualnego, naukowego podejścia, szczególnie w pracy z pacjentami trudnymi diagnostycznie.

Nieefektywne protezowanie – jak rozpoznać, że to nie kwestia ustawień aparatu?
dr hab. n. med. Michał Karlik

Ocena efektywności protezowania słuchu musi mieć charakter wieloetapowy i obejmować zarówno wykluczenie przyczyn technicznych, jak i rzetelną analizę zysku w wolnym polu, ocenę rozdzielnouszną oraz interpretację wyników w kontekście zachowania i rozwoju językowego dziecka. Podkreśla się, że nieefektywne protezowanie nie zawsze wynika z ustawień aparatu – jego przyczyną mogą być zmiany dynamiki niedosłuchu, niewłaściwe użytkowanie urządzeń, brak odpowiedniej rehabilitacji lub współistniejące zaburzenia neurorozwojowe i językowe. Dlatego niezbędne jest holistyczne, audiologiczne podejście do pacjenta, uwzględniające całość jego funkcjonowania.

Aparaty słuchowe u niemowląt i dzieci – protokół fittingu i zasady weryfikacji pediatrycznej
mgr Aleksandra Stojak

Wczesne aparatowanie zgodnie z zasadą 1-3-6 stanowi fundament prawidłowego rozwoju językowego dziecka, a fitting pediatryczny musi być traktowany jako proces wieloetapowy, obejmujący pełną diagnostykę, obiektywne pomiary takie jak REM, RECD, test sprzężęnia, walidację ustawień oraz systematyczne monitorowanie czasu noszenia i realnych, funkcjonalnych korzyści z protezowania. Podkreśla się, że skuteczne aparatowanie wymaga ścisłej współpracy interdyscyplinarnej oraz holistycznej oceny efektów, która wykracza poza sam audiogram i uwzględnia codzienne funkcjonowanie dziecka, jego komunikację i rozwój językowy.

Metoda 60 kroków – jak skutecznie stosować kompleksowy program słuchowy
dr hab. prof. APS Katarzyna Ita Bieńkowska

Metoda 60 kroków zapewnia strukturalny, przewidywalny algorytm diagnostyczno-terapeutyczny, który umożliwia systematyczne monitorowanie nawet najmniejszych postępów oraz precyzyjną indywidualizację interwencji. Zastosowanie Karty Oceny i szczegółowego algorytmu terapeutycznego zwiększa transparentność procesu, sprzyja bardzo wczesnemu wykrywaniu trudności oraz wzmacnia zaangażowanie rodziców w terapię. Program, zgodny z założeniami modelu ICF (Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia), ukierunkowuje pracę nie tylko na poprawę parametrów słuchowych i językowych, lecz przede wszystkim na zwiększenie aktywności i uczestnictwa społecznego dziecka, podkreślając holistyczny charakter oddziaływań.

Elektrostymulacja, taping i masaż neurologopedyczny w terapii dzieci z niedosłuchem i APD
mgr Aleksandra Kaczyńska

Techniki somatosensoryczne, takie jak TENS/EMS, masaż orofacjalny, taping czy wibroterapia, mogą skutecznie wspierać terapię dzieci z niedosłuchem i zaburzeniami przetwarzania słuchowego, poprawiając propriocepcję, regulując napięcie mięśniowe i tworząc bardziej sprzyjające warunki artykulacyjne. Ich efektywność ujawnia się jednak wyłącznie w ramach zintegrowanego programu terapeutycznego, który łączy stymulację sensoryczną z treningiem słuchowo-fonologicznym, ćwiczeniami głosu i oddychania oraz pracą nad funkcjami orofacjalnymi.

Mowa pod lupą – diagnoza wad artykulacyjnych i audiogennych w praktyce klinicznej
mgr Katarzyna Byszewska

Zaburzenia artykulacji u dzieci z niedosłuchem mają charakter heterogeniczny i nie zawsze wynikają z etiologii audiogennej, co podkreśla konieczność kompleksowej oceny obejmującej zarówno funkcje słuchowe, jak i oromotoryczne, napięcie mięśniowe, sposób karmienia, oddychanie, uwarunkowania anatomiczne oraz historię rozwojową dziecka. Skuteczna terapia wymaga interdyscyplinarnego podejścia, łączącego perspektywę neurologopedyczną, surdologopedyczną, audiologiczną i medyczną. Techniki przygotowawcze – takie jak masaż orofacjalny, elektrostymulacja, taping czy ćwiczenia miofunkcjonalne – mogą znacząco wspierać terapię funkcjonalną, poprawiając warunki pracy narządu mowy, jednak nie zastępują właściwej interwencji ukierunkowanej na rozwój konkretnych kompetencji językowych i artykulacyjnych.

Jak dopasować trening słuchowy, by naprawdę pomóc? – panel dyskusyjny
dr n. med. Katarzyna Ita Bieńkowska, mgr Anna Balewska, mgr Monika Wojtkowska, mgr Natalia Wrocławska, mgr Sylwia Kirszniak, mgr Anna Wiglusz, mgr Małgorzata Chłopecka

Decyzja o zastosowaniu treningu słuchowego powinna wynikać z szerokiej, rzetelnej diagnostyki oraz uważnej obserwacji funkcjonalnej dziecka, ponieważ poszczególne programy różnią się obciążeniem poznawczym i wymagają dostosowania do profilu sensorycznego, możliwości regulacji i tolerancji obciążenia. Kluczową rolę odgrywa także edukacja rodziców, a codzienne „wychowanie słuchowe” – obejmujące wspólne czytanie, słuchanie, rozmowę i zanurzanie dziecka w znaczące doświadczenia akustyczne – pozostaje fundamentem wspierania rozwoju słuchowego, niezależnie od zastosowanego treningu specjalistycznego.

Żywność, która wspiera mózg – dieta na pamięć i skupienie u dzieci
dr hab. inż. Danuta Gajewska

Prawidłowe żywienie w okresie prenatalnym i we wczesnym dzieciństwie stanowi kluczowy warunek prawidłowego rozwoju mózgu, a niedobory kwasów omega-3, żelaza, witamin i mikroelementów istotnie zwiększają ryzyko zaburzeń poznawczych. Nadmierne spożycie żywności wysoko przetworzonej wiąże się z wielokierunkowymi konsekwencjami zdrowotnymi i poznawczymi, co podkreśla konieczność prowadzenia interwencji żywieniowych opartych na dowodach naukowych. Wskazuje się również na znaczenie indywidualnej odpowiedzi glikemicznej, która wpływa na koncentrację i efektywność uczenia się. Nieuzasadnione diety eliminacyjne mogą prowadzić do poważnych niedoborów i zaburzać rozwój, dlatego decyzje żywieniowe powinny być podejmowane ostrożnie i w oparciu o wskazania kliniczne.

Ekrany, dźwięki i mózg dziecka – ile stymulacji wspiera rozwój, a kiedy zaczyna szkodzić?
mgr Aleksandra Belta-Iwacz

Nadmierna ekspozycja na bodźce ekranowe i akustyczne nadmiernie obciąża układ nerwowy dziecka, sprzyjając zaburzeniom samoregulacji, problemom ze snem oraz opóźnieniom w rozwoju mowy. Podkreśla się, że rozwój mózgu opiera się na doświadczeniach znaczących i relacyjnych, dlatego zalecenia WHO i APA dotyczące limitów czasu ekranowego stanowią istotny element profilaktyki rozwojowej. Zaproponowany trójstopniowy filtr – serce, głowa, ciało –  stanowi praktyczne narzędzie wspierające wybór treści ekranowych o najwyższej wartości rozwojowej. Kluczową rolę pełni jednak dorosły, który jako regulator środowiska sensorycznego decyduje o jakości i ilości bodźców, kształtując warunki sprzyjające zdrowemu dojrzewaniu mózgu.

Nerw błędny a nadwrażliwość słuchowa u dzieci – strategie fizjoterapeutyczne i terapeutyczne
mgr Artur Kopeć

Dysregulacja autonomiczna, szczególnie związana z obniżoną aktywnością nerwu błędnego, może znacząco zmniejszać próg tolerancji na dźwięki i sprzyjać nadwrażliwości słuchowej. Wykazano, że aktywacja nerwu błędnego –  poprzez techniki manualne i osteopatyczne, ćwiczenia oddechowe, stymulację słuchową, pracę z głosem oraz ćwiczenia przedsionkowe – poprawia regulację sensoryczną oraz ogólne funkcjonowanie dziecka. Najlepsze rezultaty uzyskuje się w podejściu holistycznym, łączącym wsparcie autonomiczne z terapią słuchową i interdyscyplinarną opieką, co umożliwia skuteczniejsze łagodzenie objawów nadwrażliwości słuchowej i wspiera rozwój dziecka na wielu poziomach.

---

Konferencja „Od ucha do ucha” podkreśliła, że opieka nad dzieckiem z niedosłuchem wymaga podejścia zdecydowanie wykraczającego poza sam dobór i dopasowanie pomocy słuchowych. Choć właściwe protezowanie pozostaje elementem fundamentalnym – warunkującym dostęp do bodźców akustycznych i stanowiącym punkt wyjścia do dalszej terapii – nie może być traktowane jako rozwiązanie samowystarczalne. Efektywny proces diagnostyczny i terapeutyczny musi obejmować pełne, holistyczne spojrzenie na dziecko i jego rodzinę, uwzględniając zarówno funkcje słuchowe, jak i rozwój językowy, komunikacyjny, emocjonalny, poznawczy oraz społeczny.

Podczas konferencji wielokrotnie podkreślano, że dzieci z niedosłuchem potrzebują interdyscyplinarnej, uważnej i ciągłej opieki, w której audiolog, protetyk słuchu, logopeda, neurologopeda, psycholog, pedagog czy specjalista integracji sensorycznej pracują wspólnie, dzieląc się wiedzą i obserwacjami. Tylko taka współpraca umożliwia trafną diagnozę, wczesne wykrywanie trudności wtórnych oraz skuteczne planowanie terapii, dostosowanej do indywidualnych potrzeb i zmieniających się w czasie możliwości dziecka. Holistyczne podejście obejmuje również rodziców, którzy pełnią kluczową rolę w procesie terapeutycznym – to ich kompetencje, poczucie sprawczości i stała edukacja przekładają się na codzienne funkcjonowanie dziecka i jego rozwój.

Zwrócono uwagę, że opieka nad dzieckiem z niedosłuchem wymaga systematycznej czujności diagnostycznej, ponieważ rozwój słuchu i języka jest procesem dynamicznym, podatnym na liczne czynniki środowiskowe, zdrowotne i emocjonalne. Konieczne jest zatem nie tylko monitorowanie funkcjonowania protez słuchowych, ale także obserwacja zachowania, komunikacji, funkcji poznawczych, kompetencji społecznych i dobrostanu całej rodziny. Edukacja specjalistów oraz rodziców stanowi w tym kontekście niezbędny filar – pozwala na świadome towarzyszenie dziecku na każdym etapie rozwoju, od diagnozy, poprzez protezowanie, po terapię i wsparcie szkolne.

Wnioski płynące z konferencji jednoznacznie wskazują, że najlepsze efekty osiąga się wtedy, gdy opieka audiologiczno-terapeutyczna jest całościowa, skoordynowana i oparta na współpracy wielu dziedzin. Dziecko z niedosłuchem nie potrzebuje jedynie technologii – potrzebuje ludzi, którzy potrafią tę technologię mądrze wykorzystać i otoczyć je wsparciem ukierunkowanym na jego rozwój, relacje i jakość życia. Holistyczna perspektywa stanowi zatem nie tylko zalecenie, lecz konieczność i standard współczesnej opieki nad tą grupą pacjentów.

Autor artykułu: Aleksandra Stojak
Autor zdjęć: Łukasz Goczkowski

Artykuł ukazał się na łamach Biuletynu Polskiego Stowarzyszenia Protetyków Słuchu: „Protetyka Słuchu. Pismo dla Profesjonalistów”, 2/2025, ISSN 3071-8953.